homedier en welzijngeiten en schapenalles over uw lammetjes

Voortplanting

Kies de goede vader

De bok of ram dekt vaak meerdere geiten of ooien (vrouwtjesschapen). De eigenschappen van de vader vindt u dus bij heel veel lammeren terug. Wanneer u mooie, sterke lammeren wilt, moet u dus ook een goede ram of bok uitzoeken. Kijk naar de bouw en het karakter, maar bijvoorbeeld ook naar de kleur van het vaderdier. Bij schapen kan de ram gewoon bij de kudde ooien in de wei lopen. Om te kunnen zien welke schapen gedekt zijn, kunt u de ram een dekblok omdoen. Aan een tuigje om de borst van de ram zit dan een soort stempelkussen dat inkt afgeeft. Wanneer een ooi gedekt wordt, zal ze door het dekblok gestempeld worden. Daarom lopen in het najaar vaak schapen in de wei met een gekleurde plek achterop. Zo weet u precies welk schaap wanneer haar lammeren krijgt.

Het hele jaar vruchtbaar

In tegenstelling tot de andere geitenrassen zijn dwerggeiten het hele jaar vruchtbaar. Er kunnen dus ook het hele jaar lammetjes worden geboren. Maar meestal wordt de bok alleen in de herfst bij de geiten gelaten.

Even ruiken

Bokken en rammen ruiken aan de geiten en ooien of ze dekrijp zijn. Ze ruiken ook vaak even aan de urine als de vrouwtjes plassen. Als ze de geur hebben opgesnoven, krullen ze vaak hun bovenlip op en steken hun kop in de lucht. Dit noemt men ‘flemen’. Aan rammen merkt u niet zoveel in het dekseizoen. Maar bokken kunnen verschrikkelijk stinken. Vandaar de term ‘bokkenlucht’. Dat komt omdat de klieren van de bok dan extra geurstoffen afscheiden. Maar dat vinden de bokken vaak nog niet genoeg. Bokken plassen zichzelf onder om nog lekkerder te ruiken... Vaak draaien ze hun sik er dan nog even lekker doorheen. Dat doen ze niet zomaar: geiten kiezen als ze de kans krijgen voor de bok die het hardst stinkt!

 

Aflammeren

De draagtijd van zowel geiten als schapen is ongeveer 150 dagen, een kleine 5 maanden. Wanneer er meerdere lammetjes geboren worden is de draagtijd vaak een paar dagen korter. Bij sommige soorten schapen gaat het aflammeren gemakkelijk en vanzelf maar de meesten kunt u beter een handje helpen. Deze schapen staan vaak in de stal en hebben niet altijd een gemakkelijke, natuurlijke geboorte. Ook al gebeuren de geboortes bij deze schapen vaak ook zonder problemen, toch is het soms verstandig deze schapen te helpen. Vraag raad over het aflammeren aan een veearts of iemand met ervaring.

Gaap of scheitje

Paringen tussen geiten en schapen komen regelmatig voor en leiden soms tot dracht, maar die wordt meestal al snel afgestoten. Toch verschijnt er jaarlijks wel een bericht over de geboorte van een zogenaamde gaapje of scheitje. Volgens wetenschappers is dat echter onmogelijk omdat het schaap 54 chromosomen heeft en de geit 60.

Piepkleine lammetjes

De lammetjes van geiten en schapen zijn heel klein direct na hun geboorte, zeker dwerggeitjes zijn echt piepklein, maar ze lopen binnen een uur na de geboorte al met hun moeder mee.

Spenen

 

Voordat u de mannetjes weer bij de vrouwtjes laat, moet u voor de zekerheid de jonge lammeren weghalen. Deze mogen nog niet gedekt worden. Lammeren bij hun moeder weghalen heet ‘spenen’. Meestal gebeurt het spenen tussen de 70 en 120 dagen. Maar het kan natuurlijk best dat u de lammeren gewoon bij de moeder laat lopen. Dan kunt u het laten dekken beter een jaar overslaan.

Even wennen

Spenen vinden de lammeren niet zo fijn. Ze zullen waarschijnlijk wel even blaten en mekkeren. Het beste kunt u de moeders wat verder weg zetten, liefst in een andere stal of wei, zodat ze de lammetjes niet kunnen horen. Dan zijn alle dieren er het snelst aan gewend.

Bijvoeren met lammerenkorrel

 

De lammeren moeten na het spenen goed worden bijgevoerd. Ze zijn nog volop in de groei. Dronken ze nog af en toe melk? Dan zal ook de melk vervangen moeten worden door goed voer.

 

Schone uier

De moeders moeten tijdens het spenen juist schraal gevoerd worden, zeker als ze nog melk geven. De uier moet namelijk zo snel mogelijk opdrogen. U kunt ze zelfs alleen hooi geven. Ga de uier ook niet stimuleren door af en toe te melken. Het verloopt allemaal vanzelf. Laat ook niet een lam van een meerling bij de moeder lopen. De uier van schapen en geiten is in twee helften verdeeld met twee spenen. Vaak heeft een lam voorkeur voor één kant van de uier. De andere kant droogt dan op en de kant waar nog gedronken wordt, blijft melk maken. De moeder kan dan een schuine uier krijgen, één kant vol en de andere kant leeg. Soms wordt zo’n uier dan nooit meer mooi en gezond. Ook kan de uier gaan ontsteken.

Voordat er weer gedekt wordt....

De uier zal na het spenen al snel soepel en niet meer gespannen aanvoelen. Daarna gaat de uier langzaam krimpen. U kunt de ooien en geiten dan weer gewoon gaan voeren. Want ze moeten natuurlijk weer in conditie zijn wanneer ze weer gedekt worden. Zorg wel dat u niet met te dikke dieren fokt, dat is niet goed voor de dieren. Vaak zijn te dikke dieren ook minder vruchtbaar. Na het spenen en voor het dekken moeten de ooien en geiten, maar ook de lammeren, weer ontwormd worden.

Melk voor elk?

U moet goed controleren of alle lammeren melk krijgen van hun moeder. Zeker bij meerlingen kan het voorkomen dat één van de lammetjes tekort komt. U zult dan met de fles moeten bijvoeren. Met goede poedermelk hoeft dat helemaal geen probleem te zijn. En het is ook heel schattig natuurlijk! Lammetjes die met de fles worden bijgevoerd heten ‘leblammeren’.

Rustig hoekje in de stal

Een eigen hoekje in de stal vinden de lammeren vaak fijn. Ze zullen zo’n rustig plekje ook gebruiken om even te slapen. Hang hier meteen een spenenemmer op, zodat u meer leblammeren tegelijk kunt voeren. Zorg er dan wel voor dat de melk niet te lang blijft hangen en zuur wordt.

Lammerbrokken

De lammetjes zullen al snel wat hooi en brokjes mee gaan eten, al hebben ze minstens tien weken melk nodig. Om de lammeren goed te laten opgroeien krijgen ze speciale lammerbrokken. Die zijn heel belangrijk voor de ontwikkeling van de maagjes van de lammeren. Net als alle herkauwers hebben geiten en schapen vier magen. Die maagjes zijn eerst alleen geschikt voor melk, die komt ook gewoon voorbij de pens. Maar die pens wordt later wel heel belangrijk voor de vertering van het voer. Dat moet rustig worden opgebouwd. De speciale lammerbrokken zorgen daarvoor.

Het lastige alleen is dat ook de volwassen dieren de lammerbrokken graag eten. U moet dus zorgen dat alleen de lammeren bij het voer kunnen komen. U zet bijvoorbeeld een hoek van de stal af met een hek waar de lammeren doorheen kunnen lopen en de volwassen dieren niet.